Ambtenaar
Informatie over het beroep, opleidingen, competenties, arbeidsmarkt en meer...
+ Inhoudsopgave (klik om te openen)
Wat doet een ambtenaar?
Een ambtenaar is een functionaris die is aangesteld om een specifieke overheidstaak uit te voeren. Ambtenaren werken bij de Rijksoverheid, lokale overheden of binnen de semioverheid. In Nederland zijn ongeveer 930.000 ambtenaren actief in uiteenlopende sectoren, zoals ministeries, gemeenten, politie, defensie en de rechtspraak. Ook binnen onderwijsinstellingen, uitvoeringsdiensten en inspecties zijn ambtenaren werkzaam.
De overheid omvat veel verschillende functies en bevoegdheden, waardoor het begrip ambtenaar breed is. De rechtspositie van ambtenaren is wettelijk geregeld en verschilt op onderdelen van die van werknemers in het bedrijfsleven.
Een belangrijk kenmerk is dat een ambtenaar formeel wordt aangesteld door de overheid. Vroeger gebeurde dit via een eenzijdige aanstelling onder de Ambtenarenwet, maar door de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) is dit grotendeels gelijkgetrokken met het arbeidsrecht. Binnen de Rijksoverheid werken circa 110.000 ambtenaren bij ministeries en uitvoeringsorganisaties, zoals de Belastingdienst en Rijkswaterstaat.
Daarnaast bestaan er zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s), die overheidstaken uitvoeren zonder hiërarchisch onder een minister te vallen. De precieze bevoegdheden van een ambtenaar hangen samen met de functie, het bestuursorgaan en het geldende mandaat.
Werkgebieden en functies
Ambtenaren voeren uiteenlopende publieke taken uit namens de overheid. Dat kan op mbo-, hbo- of universitair niveau. Niet iedere ambtenaar gebruikt deze functietitel in het dagelijks werk; denk aan medewerkers in het onderwijs of de zorg die indirect voor de overheid werken.
Mbo-niveau
- buitengewoon opsporingsambtenaren
- militairen
- marktmeesters
- medewerkers bezwaar en beroep
- toezichthouders milieu en ruimte
hbo- en wo-niveau
- belastinginspecteur
- leerplichtambtenaar
- bouwinspecteur
- bijstandsconsulent
- planoloog
- criminoloog
- politicoloog
- vergunningverlener
Alle ambtenaren hebben gemeen dat zij verantwoordelijk zijn voor het toepassen en handhaven van wet- en regelgeving en voor dienstverlening aan burgers, bedrijven en instellingen. De concrete taken verschillen per functie en bevoegd gezag.
Voor wie werkt een ambtenaar?
Ambtenaren werken voor de overheid, bestaande uit de Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen. Binnen ministeries geven een minister en eventueel een staatssecretaris leiding aan het departement en de ambtelijke organisatie.
Bij gemeenten sturen wethouders en de burgemeester het ambtelijk apparaat aan. Daarnaast zijn er semioverheidsorganisaties die publieke taken uitvoeren en grotendeels met belastinggeld worden gefinancierd. Voorbeelden zijn het onderwijs, woningcorporaties, de luchtverkeersleiding en delen van de gezondheidszorg. Medewerkers binnen deze organisaties gebruiken doorgaans niet de titel ambtenaar.
Uitvoerende en toezichthoudende taken
Veel ambtenaren hebben een uitvoerende rol. Zij beoordelen vergunningaanvragen, innen belastingen en verwerken aanvragen voor documenten zoals een rijbewijs of paspoort. Daarnaast adviseren zij beleidsmakers over wet- en regelgeving en nieuw beleid.
Toezicht en handhaving vormen eveneens een belangrijk onderdeel van het werk. Een ambtenaar kan optreden als toezichthouder, bijvoorbeeld bij het controleren van vergunningsvoorschriften of het bewaken van de openbare orde. Andere taken kunnen betrekking hebben op de beoordeling van aanvragen rond mantelzorgers of speciale parkeerplekken voor mensen met een beperking.
Film: ambtenaar van de toekomst
Film: deskundigheid ambtenaren
Opleidingen tot ambtenaar
Er bestaan geen specifieke opleidingsmogelijkheden tot ambtenaar. Ambtenaar is een algemene benaming voor overheidspersoneel, wat betrekking kan hebben op veel verschillende beroepen op verschillende niveaus. Een verpleegster zal bijvoorbeeld een geheel andere opleiding gevolgd hebben dan een belastinginspecteur.
Binnen de overheid werken bijna een miljoen mensen, die beschikken over uiteenlopende soorten opleidingen en studies. Dit kan mbo-niveau zijn, hbo-niveau of universitair niveau. Ook binnen de overheid is het over het algemeen mogelijk om interne opleidingen te volgen die mensen verder kunnen helpen met hun carrière.
Bedrijven waar een ambtenaar werkzaam kan zijn
Een ambtenaar is niet werkzaam voor bedrijven, omdat een ambtenaar werkzaam is voor de overheid. Dit kan betrekking hebben op de Rijksoverheid, lokale overheden of semi-overheden. Denk bijvoorbeeld aan trouwambtenaren, wachtmeesters, politieagenten, verpleegkundigen, stedenbouwkundigen, milieukundigen en aan rioolbeheerders.
Daarnaast maakt de overheid gebruik van ondernemers en consultants, die meestal werkzaam zijn op projectbasis. Zoals eerder omschreven is het niet zo dat alle overheidsgerelateerde werknemers zich ambtenaar noemen.
In het verleden werden ambtenaren aangesteld als dienaren van hun vorst. Tegenwoordig worden ambtenaren aangesteld door een eenzijdige rechtshandeling door de overheid.
Competenties ambtenaar
De competenties van een ambtenaar zijn niet eenduidig te omschrijven, omdat de functie ambtenaar op veel verschillende manieren voorkomt. In het algemeen kunnen we wel stellen dat ambtenaren over een plichtsgetrouwe en dienstbare instelling moeten beschikken.
Daarnaast mag van een ambtenaar de nodige juridische kennis verwacht worden. Dit is al helemaal het geval als een ambtenaar belast is met inspectiewerkzaamheden. Ook communicatie speelt als ambtenaar een belangrijke rol.
Algemeen belangrijke woorden zijn motivatie, inspiratie, samenwerken, flexibiliteit, plannen, overtuigingskracht, leergierigheid, sociaal, oplossingsgericht, kennis, visie, doortastendheid en conflictbeheersing.
Zoals eerder omschreven kunnen de competenties per ambtenaar verschillen, omdat ambtenaren niet allemaal dezelfde werkzaamheden uitvoeren.
Arbeidsmarktperspectief en doorgroeimogelijkheden als ambtenaar
Het arbeidsmarktperspectief van ambtenaren is over het algemeen goed te noemen als je beschikt over de juiste opleidingen. Binnen de overheid zijn op alle vlakken vacatures te vinden, waardoor het verkrijgen van werk als ambtenaar geen probleem hoeft te zijn.
De doorgroeimogelijkheden van een ambtenaar zijn sterk afhankelijk van je eigen competenties en het opleidingsniveau. Over het algemeen kunnen ambtenaren binnen de overheid voldoende doorgroeien als ze bijvoorbeeld carrière maken of extra opleidingen volgen. Denk bijvoorbeeld aan de functie office manager of de functie projectleider.
Arbeidsvoorwaarden en salaris ambtenaar
Een ambtenaar heeft te maken met een aanstelling en niet met een arbeidsovereenkomst, waarbinnen de arbeidsvoorwaarden geregeld zijn. Dit is met de nieuwe Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) wel aan het veranderen.
Wat een ambtenaar precies zal verdienen, is niet zomaar aan te geven, omdat de functie ambtenaar op alle niveaus voorkomt. Daarnaast bestaan er grote verschillen tussen de cao Rijksoverheid, de cao gemeente en de cao's die van toepassing zijn op de verschillende semi-overheden. In bijna alle gevallen is er wel sprake van een collectieve arbeidsvoorwaardenregeling.
De meeste ambtenaren verdienen een salaris tussen de € 3.000 en € 4.800 bruto per maand, afhankelijk van leeftijd, dienstjaren en verdere verantwoordelijkheden. Vanzelfsprekend kan het salaris ook hoger uitvallen.
Eigen bedrijf starten als Ambtenaar
Als startende zzp'er is het, na de inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK), ook belangrijk om na te denken over de juiste verzekeringen. Afhankelijk van het type bedrijf en werkzaamheden kunnen verschillende belangrijke verzekeringen relevant zijn als Ambtenaar, waaronder:
- Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV)
- Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB)
- Beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV)
Boekhoudprogramma vergelijken Ambtenaar
Gebruik een online boekhoudprogramma voor uw adminstratie. Mijnzzp.nl helpt u als Ambtenaar bij het maken van een keuze uit de verschillende programma's.
Klik hier om boekhoudsoftware te vergelijken voor een Ambtenaar.
Mijnzzp.nl