Zetter
Informatie over het beroep, opleidingen, competenties, arbeidsmarkt en meer...
+ Inhoudsopgave (klik om te openen)
Wat doet een zetter?
Een zetter was een vakman binnen de grafische sector die verantwoordelijk was voor het zetten van teksten met loden letters. Door losse letters handmatig samen te voegen, ontstond een complete tekst die vervolgens gedrukt kon worden. Dit proces werd uitgevoerd met loodzetsels en vond plaats op kleine schaal bij handzetten, of machinaal bij grotere drukwerken zoals kranten.
Het beroep speelde een grote rol binnen de printmedia voordat digitale technieken beschikbaar waren. Zorgvuldigheid was belangrijk, omdat elke regel letterlijk letter voor letter opgebouwd moest worden.
De zetter werkte met loden blokjes waarop afzonderlijke letters stonden, die in spiegelbeeld op een zethaak werden geplaatst. Na het voltooien van een regel werden de letters vastgezet en volgde een proefdruk. Pas wanneer deze correct was, werd de pagina gedrukt. Het beroep was fysiek zwaar en kende lange werkdagen.
Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het handzetten geleidelijk vervangen door fotozetten en later door digitaal zetten. Door deze technologische ontwikkeling is het oorspronkelijke beroep vrijwel verdwenen.
Historische ontwikkeling van het vak
Rond 1960 werd halfmechanisch fotozetten geïntroduceerd, waarna rond 1980 digitaal zetten de standaard werd. Daarmee verviel de traditionele functie van letterzetter binnen drukkerijen. De werkzaamheden gingen over in moderne functies binnen de grafische industrie, zoals het werk van een offsetdrukker.
Als betaald beroep is de klassieke zetter grotendeels uitgestorven, maar het ambacht is nog wel zichtbaar in museale context. In sommige musea laat een museummedewerker zien hoe het zetten van drukletters vroeger in zijn werk ging. Ook binnen artistiek drukwerk wordt de techniek soms nog toegepast als kunstvorm.
De term zetter komt tegenwoordig ook voor in andere sectoren, bijvoorbeeld in technische functies zoals kanter of CNC-zetter. Dit betreft echter een geheel ander beroep dan het traditionele letterzetten binnen de grafimedia.
Wat deed een zetter
- Staan voor een zetbok.
- Loden letters op een zethaak plaatsen.
- Regels op een galei samenstellen.
- Letters vastzetten met touwtjes.
- Proefdruk maken en controleren.
- Pagina gereedmaken voor drukwerk.
Loden letters zetten:
Opleiding tot zetter
Aangezien het beroep zetter niet meer bestaat, is er geen specifieke opleiding van toepassing. Die was er in het verleden overigens ook niet, want vroeger deden zetters vooral in de praktijk hun ervaring op. Er zijn in deze tijd wel opleidingen te volgen die voortkomen uit het vroegere beroep van zetter. De opleidingen zijn echter uiteraard wel volledig gericht op technologie en digitale ontwikkelingen van deze tijd.
In dat licht gezien is de meest passende opleiding vandaag de dag wel de mbo-opleiding tot printmediatechnoloog. Een andere relevante opleiding die naar de hedendaagse tijd is vertaald, betreft de mbo-opleiding tot offsetdrukker.
Bedrijven waar een zetter werkzaam kan zijn
Het beroep van zetter bestaat niet meer en daarom zijn er ook geen bedrijven meer om aan de slag te gaan in deze functie. De enige optie is misschien het werken bij een museum als museummedewerker die demonstraties geeft over het zetten. In het verleden is het denkbaar dat een zetter in dienst was van een uitgeverij.
Qua ambachtsvorm is het nog wel altijd mogelijk om als ondernemer het beroep van zetter uit te oefenen. Bijvoorbeeld om in opdracht artistiek drukwerk te verzorgen of als kunstenaar creaties voort te brengen.
Competenties van een zetter
Het zware beroep van zetter bracht in het verleden met zich mee dat je sterk diende te zijn en over uithoudingsvermogen te beschikken. Gelet op het zorgvuldigheidsaspect was de competentie van zorgvuldig en nauwkeurig werken zeer belangrijk. Een klein foutje had namelijk al tot gevolg dat het drukwerk als verloren kon worden beschouwd.
Loopbaanperspectief zetter
Arbeidsmarktperspectief
Een zetter heeft geen arbeidsmarktperspectief, omdat er simpelweg geen vraag meer is naar dit beroep.
Doorgroeikansen
Dat betekent ook dat er verder geen doorgroeimogelijkheden van toepassing zijn. Uiteraard is het in deze tijd wel mogelijk om als drukker aan de slag te gaan. Bijvoorbeeld in de functie van offsetdrukker, maar ook als zeefdrukker of als printmediadrukker. Een andere optie is om het beroep nieuw leven in te blazen als ondernemer.
Salaris en tarief van een zetter
Salaris
Er is geen salaris te geven voor het beroep van zetter en evenmin zijn er arbeidsvoorwaarden te benoemen. In het verleden waren de arbeidsvoorwaarden voor zetters overigens lange tijd slecht. Het waren lange dagen van twaalf uur op de been staan. Pas in 1914 is er voor het eerst een collectieve arbeidsovereenkomst gekomen voor letterzetters in Nederland.
Tarief
Het uurtarief van een zetter is verder niet van toepassing, aangezien het beroep niet meer voorkomt.
Eigen bedrijf starten als Zetter
Als startende zzp'er is het, na de inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK), ook belangrijk om na te denken over de juiste verzekeringen. Afhankelijk van het type bedrijf en werkzaamheden kunnen verschillende belangrijke verzekeringen relevant zijn als Zetter, waaronder:
- Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV)
- Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB)
- Beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV)
Boekhoudprogramma vergelijken Zetter
Gebruik een online boekhoudprogramma voor uw adminstratie. Mijnzzp.nl helpt u als Zetter bij het maken van een keuze uit de verschillende programma's.
Klik hier om boekhoudsoftware te vergelijken voor een Zetter.
Mijnzzp.nl